Cách đọc kết quả xét nghiệm acid uric máu cần bắt đầu từ đơn vị và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm, sau đó mới đối chiếu với triệu chứng và mục tiêu điều trị. Với người bệnh gout, chỉ số trong giới hạn tham chiếu không đồng nghĩa bệnh đã hết, ngay cả khi uống thuốc hạ acid uric vẫn bị đau gout; mục tiêu thường là dưới 360 µmol/L, và một số trường hợp cần hướng đến dưới 300 µmol/L.
Đọc kết quả acid uric máu như thế nào?
Kết quả acid uric cần được đọc cùng đơn vị đo, khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm, tình trạng sức khỏe và thuốc điều trị gout cấp mà người bệnh đang sử dụng. Một con số đơn lẻ không đủ để xác định có mắc bệnh gout hay đã kiểm soát bệnh tốt hay chưa.
Đơn vị và khoảng tham chiếu có ý nghĩa gì?
Acid uric là sản phẩm chuyển hóa purin, được đào thải chủ yếu qua thận. Phiếu xét nghiệm thường ghi kết quả bằng µmol/L hoặc mg/dL; có thể quy đổi gần đúng bằng công thức: 1 mg/dL ≈ 59,5 µmol/L. Chẳng hạn, 6 mg/dL tương đương khoảng 357 µmol/L.
Khoảng tham chiếu thay đổi theo phòng xét nghiệm, phương pháp đo và giới tính. Mốc tham khảo thường gặp là nam giới 210–420 µmol/L (3,5–7,2 mg/dL), nữ giới 150–350 µmol/L (2,5–6,0 mg/dL). Hãy ưu tiên khoảng tham chiếu in trên chính phiếu của bạn, thay vì so sánh máy móc với kết quả của người khác.
Tham chiếu bình thường có giống mục tiêu điều trị?
Khoảng tham chiếu cho biết kết quả nằm trong giới hạn mà phòng xét nghiệm sử dụng để đối chiếu. Mục tiêu điều trị gout là ngưỡng bác sĩ hướng đến để giảm dần lượng urat và tinh thể urat tích tụ trong cơ thể. Vì vậy, một kết quả có thể nằm trong khoảng tham chiếu nhưng vẫn cao hơn mục tiêu điều trị của người đã được chẩn đoán gout.
| Nội dung cần đối chiếu | Mốc tham khảo | Cách hiểu |
|---|---|---|
| Nam giới, khoảng tham chiếu thường gặp | 210–420 µmol/L | Tham khảo; xem khoảng ghi trên phiếu |
| Nữ giới, khoảng tham chiếu thường gặp | 150–350 µmol/L | Tham khảo; xem khoảng ghi trên phiếu |
| Mục tiêu thường dùng trong gout | Dưới 360 µmol/L (6 mg/dL) | Mục tiêu kiểm soát urat, không phải khoảng tham chiếu chung |
| Mục tiêu có thể cân nhắc ở gout nặng hơn | Dưới 300 µmol/L (5 mg/dL) | Có thể áp dụng khi có tophi, gout mạn hoặc tái phát thường xuyên |
Ví dụ: 360 có tự động đồng nghĩa với gout không?
Ví dụ 1: kết quả là 360 µmol/L ở người không có triệu chứng. Con số này cần được đối chiếu với giới tính và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm, nhưng tự nó không xác nhận bệnh gout và cũng không tự động đồng nghĩa phải dùng thuốc hạ urat.
Ví dụ 2: người đã được chẩn đoán gout có kết quả 360 µmol/L. Mức này chưa đạt mục tiêu thường dùng dưới 360 µmol/L; bác sĩ cần xem xét diễn tiến, thuốc đang dùng, chức năng thận và các yếu tố liên quan. Theo ThS.BS Hoàng Quân, điều quan trọng là hiểu kết quả trong bối cảnh điều trị, không chỉ nhìn dấu mũi tên cao hoặc thấp trên phiếu.
Người bệnh gout cần acid uric dưới 360 hay 300?
Với phần lớn người bệnh gout đang được điều trị hạ urat, mục tiêu thường là dưới 360 µmol/L (6 mg/dL). Có thể cân nhắc mục tiêu thấp hơn, dưới 300 µmol/L (5 mg/dL), ở một số trường hợp gout nặng hoặc khó kiểm soát cơn gout cấp.
Khi nào mục tiêu dưới 360 µmol/L thường được sử dụng?
Hướng dẫn NICE NG219 khuyến nghị hướng đến urat máu dưới 360 µmol/L ở người bệnh gout đang điều trị hạ urat. Hướng dẫn ACR 2020 cũng ủng hộ chiến lược điều trị theo mục tiêu, với nồng độ urat máu dưới 6 mg/dL. Đây là mục tiêu theo dõi bệnh, không phải ngưỡng để tự chẩn đoán gout ở người chưa có triệu chứng.
Mục tiêu cụ thể và cách đạt mục tiêu phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ. Việc theo dõi có thể cần nhiều lần xét nghiệm, bởi một kết quả riêng lẻ không cho biết đầy đủ xu hướng urat hay lượng tinh thể đã tích tụ.
Khi nào bác sĩ có thể cân nhắc dưới 300 µmol/L?
NICE NG219 cho biết có thể cân nhắc mục tiêu dưới 300 µmol/L (5 mg/dL) ở người có hạt tophi, viêm khớp gout mạn hoặc các cơn gout thường xuyên tái phát dù đã đạt dưới 360 µmol/L. Mục tiêu thấp hơn nhằm hỗ trợ hòa tan tinh thể nhanh hơn; việc có phù hợp hay không cần được cân nhắc trong kế hoạch điều trị.
ACR 2020 khuyến nghị mục tiêu urat dưới 6 mg/dL, nhưng không đưa ra một ngưỡng thấp hơn cố định cho mọi người bệnh nặng. Vì vậy, không nên diễn giải rằng mọi người mắc gout đều phải đạt dưới 300 µmol/L.
Acid uric tăng có đồng nghĩa mắc gout hoặc phải uống thuốc?
Không. Tăng acid uric máu không triệu chứng có nghĩa là chỉ số cao nhưng người bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng điển hình; tình trạng này không tự nó xác nhận gout. Chẩn đoán cần dựa trên tổng hợp triệu chứng, thăm khám và đánh giá chuyên môn. Đau, nóng, đỏ, sưng khớp có thể gợi ý cơn gout, nhưng không phải mọi trường hợp đau khớp đều do gout.
Cũng không nên tự bắt đầu allopurinol hoặc febuxostat chỉ vì thấy kết quả vượt khoảng tham chiếu. Việc có cần điều trị hạ urat hay không phụ thuộc chẩn đoán, tiền sử cơn gout, biến chứng và các yếu tố sức khỏe khác.
Tại sao acid uric thấp mà vẫn đau gout?
Acid uric trong máu là một chỉ số đo tại thời điểm lấy mẫu; nó không trực tiếp cho biết toàn bộ lượng tinh thể urat đã lắng đọng trong khớp. Vì vậy, một kết quả thấp hoặc đã đạt mục tiêu không đồng nghĩa tinh thể đã tan hết hay người bệnh không thể tái phát cơn đau.
Tinh thể trong khớp không biến mất ngay khi chỉ số giảm
Khi urat máu cao kéo dài, tinh thể có thể tích tụ trong khớp và mô quanh khớp. Hạ urat giúp cơ thể dần hòa tan lượng tinh thể này, nhưng quá trình đó cần thời gian. Trong giai đoạn đang kiểm soát urat, người bệnh vẫn có thể gặp cơn gout, kể cả khi một lần xét nghiệm cho kết quả dưới mục tiêu.
Do đó, cần nhìn vào xu hướng xét nghiệm, số lần tái phát, tình trạng khớp và việc tuân thủ kế hoạch điều trị. Không nên kết luận điều trị thất bại hoặc đã khỏi bệnh chỉ dựa trên một chỉ số.
Vì sao acid uric đôi khi giảm trong cơn cấp?
Trong cơn gout cấp, acid uric máu đôi khi giảm tạm thời. Do đó, kết quả không tăng tại thời điểm đang sưng đau không loại trừ gout. Nếu bác sĩ vẫn nghi ngờ gout, NICE NG219 khuyến nghị có thể đo lại urat máu ít nhất 2 tuần sau khi cơn gout đã lắng xuống để đánh giá phù hợp hơn.
Ví dụ 3: một người đang sưng đau khớp ngón chân có kết quả acid uric dưới 360 µmol/L. Kết quả đó không đủ để loại trừ gout; bác sĩ có thể xem xét triệu chứng, khám khớp và thời điểm lấy máu, rồi quyết định có cần xét nghiệm lại hay không.
Đau khớp không phải lúc nào cũng là gout
Khớp sưng nóng đỏ, đau dữ dội có thể do nhiều nguyên nhân. Đặc biệt, viêm khớp nhiễm khuẩn cần được nhận diện và đánh giá kịp thời; không nên tự quy mọi cơn đau khớp cho gout chỉ vì trước đây từng mắc bệnh hoặc có acid uric cao.
Nếu khớp sưng đau dữ dội, triệu chứng bất thường hoặc người bệnh có biểu hiện toàn thân, hãy tìm tư vấn y tế sớm. Xét nghiệm acid uric không thay thế việc thăm khám và các đánh giá cần thiết khác.
Vì sao tháng đầu uống thuốc vẫn đau, và cần xem xét gì khác?
Thuốc giảm viêm, giảm đau dùng trong cơn gout và thuốc hạ urat có mục đích khác nhau. Khi mới bắt đầu hạ urat, cơn gout vẫn có thể xuất hiện; điều này không nhất thiết có nghĩa thuốc không hiệu quả hoặc acid uric bắt buộc phải tăng.
Thuốc cắt cơn khác thuốc hạ urat như thế nào?
Colchicine, thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) và một số thuốc khác có thể được bác sĩ sử dụng để xử trí viêm và đau trong cơn gout, tùy tình trạng cụ thể. Trong khi đó, allopurinol và febuxostat là thuốc hạ urat, hướng đến kiểm soát nồng độ urat lâu dài chứ không phải thuốc giảm đau tức thời.
Bởi hai nhóm thuốc có vai trò khác nhau, người bệnh có thể còn đau trong lúc kế hoạch kiểm soát urat đang được triển khai. Không tự dùng, tăng, giảm hoặc phối hợp thuốc dựa trên thông tin chung; lựa chọn cần phù hợp với bệnh nền và đánh giá của bác sĩ.
Vì sao cơn gout có thể xuất hiện khi bắt đầu hạ urat?
Khi nồng độ urat thay đổi, quá trình huy động và hòa tan tinh thể có thể làm tăng nguy cơ cơn gout cấp ở giai đoạn đầu điều trị. Điều này có thể xảy ra dù mục tiêu của thuốc là giảm urat. Tuy nhiên, acid uric máu tăng thực sự không phải diễn biến bắt buộc khi bắt đầu điều trị.
Nếu chỉ số tăng, bác sĩ có thể xem xét liều khởi đầu, mức độ tuân thủ, chức năng thận, thuốc dùng kèm, thay đổi sinh hoạt và thời điểm lấy mẫu. Cần tránh tự ngừng thuốc hoặc tự tăng liều. Hãy trao đổi với người kê đơn về cơn đau và kết quả xét nghiệm trước khi thay đổi kế hoạch.
Ngoài acid uric, cần xem xét xét nghiệm và yếu tố nào?
Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể đánh giá thêm creatinine và eGFR để theo dõi chức năng thận; tỷ lệ albumin/creatinine niệu (ACR) để phát hiện albumin trong nước tiểu; men gan khi phù hợp; cùng đường huyết hoặc HbA1c, lipid máu và huyết áp. Không phải ai cũng cần làm toàn bộ các xét nghiệm này ở mọi lần khám.
Đọc kết quả đúng cách cũng bao gồm bước kiểm tra đơn vị, đối chiếu khoảng tham chiếu của chính phòng xét nghiệm, ghi nhận triệu chứng và xem lại các chỉ số thận liên quan. Tại Dieutrigut.com, ThS.BS Hoàng Quân chia sẻ kiến thức về gout, xử trí cơn cấp và kiểm soát urat lâu dài dựa trên y văn, với trọng tâm là sử dụng thuốc an toàn và tránh lạm dụng thuốc giảm đau hoặc corticoid.
Ba điều bạn cần nhớ: acid uric cao không tự xác nhận gout; mục tiêu điều trị khác khoảng tham chiếu; và đau khớp khi chỉ số thấp vẫn cần được đánh giá đúng nguyên nhân. Người bệnh có thể tìm hiểu thêm thư viện kiến thức và công cụ tự đánh giá gout trực tuyến tại dieutrigut.com; nội dung giáo dục không thay thế thăm khám.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả acid uric 360 µmol/L có bình thường không?
Cần xem giới tính, đơn vị và khoảng tham chiếu ghi trên phiếu xét nghiệm. Mốc 360 µmol/L có thể nằm trong khoảng tham chiếu của một số người hoặc phòng xét nghiệm, nhưng đối với người đang điều trị gout, mục tiêu thường được hướng đến là dưới 360 µmol/L. Một kết quả đơn lẻ không đủ để chẩn đoán gout hay quyết định dùng thuốc; hãy trao đổi với bác sĩ dựa trên triệu chứng và tiền sử bệnh.
Acid uric dưới 360 µmol/L có nghĩa là đã khỏi gout chưa?
Không. Mức dưới 360 µmol/L là mục tiêu kiểm soát urat thường dùng trong điều trị gout, không chứng minh tinh thể urat đã tan hết hoặc bệnh đã khỏi. Tinh thể tích tụ trong khớp cần thời gian để giảm, nên cơn gout vẫn có thể tái phát trong quá trình điều trị. Không tự ngừng thuốc khi thấy chỉ số đạt mục tiêu; bác sĩ cần đánh giá cả diễn tiến bệnh và kế hoạch theo dõi.
Đang lên cơn gout mà acid uric không cao thì có loại trừ gout không?
Không thể loại trừ gout chỉ dựa vào một kết quả acid uric lấy trong cơn cấp, vì chỉ số đôi khi giảm tạm thời. Nếu triệu chứng và thăm khám vẫn khiến bác sĩ nghi ngờ gout, có thể cần đánh giá lại sau khi cơn lắng xuống; NICE NG219 nêu việc đo lại ít nhất hai tuần sau cơn cấp. Những nguyên nhân khác, đặc biệt viêm khớp nhiễm khuẩn, cũng cần được lưu ý.
Uống thuốc hạ urat tháng đầu vẫn đau thì có nên ngừng không?
Không tự ngừng thuốc hoặc tự tăng liều. Khi mới hạ urat, nguy cơ cơn gout cấp có thể tăng do sự thay đổi và huy động tinh thể, dù mục tiêu điều trị là giảm urat. Đau kéo dài hoặc chỉ số thay đổi cần được trao đổi với bác sĩ kê đơn để xem xét tuân thủ, chức năng thận, thuốc dùng kèm và thời điểm xét nghiệm. Thuốc hạ urat và thuốc xử trí cơn đau có vai trò khác nhau.
