Tóm tắt: Gout là bệnh viêm khớp do tinh thể urat monosodium lắng đọng. Cơn gout điển hình thường đến nhanh, đau dữ dội, khớp sưng nóng đỏ. Tuy nhiên, một khớp sưng đau cấp tính không được mặc nhiên coi là gout: bác sĩ cần xem xét nhiễm khuẩn khớp, bệnh lắng đọng tinh thể calci pyrophosphat (CPPD) và các nguyên nhân khác.
1. Cơn gout thường biểu hiện như thế nào?
Hãy hình dung buổi tối khớp vẫn khá bình thường, đến nửa đêm hoặc gần sáng thì khớp ngón chân cái đau buốt, rất khó đặt chân xuống đất. Vùng khớp có thể đỏ, nóng, căng và nhạy cảm đến mức chăn chạm nhẹ cũng khó chịu. Đó là một hình ảnh rất gợi ý cơn gout, nhưng không phải người bệnh nào cũng biểu hiện giống vậy.
- Khởi phát nhanh: cơn đau và sưng thường tăng mạnh trong vòng 24 giờ đầu.
- Vị trí thường gặp: khớp bàn–ngón chân cái, giữa bàn chân, cổ chân, gối; về sau có thể gặp cổ tay, ngón tay hoặc khuỷu.
- Dấu hiệu viêm: sưng, nóng, đỏ, đau khi cử động hoặc tì đè. Không phải lúc nào cũng xuất hiện đủ bốn dấu hiệu.
- Tái phát: các đợt viêm có thể cách nhau nhiều tháng hoặc nhiều năm; giữa các đợt người bệnh có thể hoàn toàn không đau.
2. Nốt tophi là gì?
Tophi là những khối lắng đọng tinh thể urat lâu ngày, có thể thấy quanh vành tai, khuỷu tay, gân Achilles hoặc gần khớp ngón tay, ngón chân. Không phải mọi cục cứng dưới da đều là tophi. Nếu chưa rõ, bác sĩ có thể cần khám, siêu âm hoặc xét nghiệm thích hợp.
3. Ba tình huống dễ nhầm với gout
| Tình huống | Vì sao cần phân biệt? |
|---|---|
| Khớp nhiễm khuẩn | Có thể sưng đỏ đau dữ dội và sốt, nhưng đôi khi không có sốt. Chậm xử trí có thể tổn thương khớp và đe dọa tính mạng. |
| Bệnh CPPD (còn gọi “giả gout”) | Cũng gây cơn viêm cấp, thường ở gối hoặc cổ tay; tinh thể và cách chẩn đoán khác gout. |
| Thoái hóa, chấn thương, bệnh viêm khớp khác | Có thể đau và sưng, đặc biệt khi triệu chứng không điển hình hoặc kéo dài nhiều khớp. |
4. Chẩn đoán gout có cần đo acid uric?
Xét nghiệm urat máu là một mảnh ghép quan trọng nhưng không thể tự xác nhận gout. Nhiều người urat cao chưa từng có tinh thể gây viêm khớp; ngược lại trong cơn cấp, urat có thể giảm. NICE khuyên nếu nghi gout rõ nhưng urat dưới 360 µmol/L trong cơn cấp, có thể lặp lại xét nghiệm ít nhất 2 tuần sau khi cơn lắng xuống. Kết quả xét nghiệm phải đọc cùng triệu chứng và khám.
Khi chẩn đoán chưa rõ, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút dịch khớp để tìm tinh thể urat và/hoặc đánh giá nhiễm khuẩn. Siêu âm khớp hay CT năng lượng kép có thể có ích ở tình huống thích hợp. ACR/EULAR 2015 là tiêu chí phân loại phục vụ nghiên cứu, không phải một “phiếu tự khẳng định bệnh”.
5. Khi nào phải được khám sớm hoặc khẩn cấp?
Cần đánh giá khẩn cấp nếu khớp sưng nóng đỏ đi kèm sốt/rét run, người bệnh mệt lả hoặc lơ mơ, có khớp nhân tạo, mới phẫu thuật/chọc khớp, hoặc nghi nhiễm trùng quanh khớp. Đừng dùng một thang điểm gout để loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn. Với lần đầu tiên một khớp sưng đau cấp chưa rõ nguyên nhân, nên sớm đến cơ sở y tế ngay cả khi không sốt.
6. Bạn nên làm gì tiếp theo?
- Ghi lại khớp bị đau, thời điểm bắt đầu, sưng đỏ hay không, cơn trước đã từng xuất hiện chưa.
- Chuẩn bị kết quả urat máu gần đây và tên thuốc đang sử dụng.
- Không tự bắt đầu hoặc thay đổi thuốc hạ urat chỉ vì đọc được một chỉ số đơn lẻ.
- Thử bảng tự đánh giá để hiểu các dấu hiệu; xem kết quả như gợi ý để trao đổi khi khám.
Hỏi nhanh: Không đau ngón chân cái có thể mắc gout không?
Có. Gout không chỉ xảy ra ở ngón chân cái; cổ chân, gối, giữa bàn chân, cổ tay và các vị trí khác cũng có thể bị ảnh hưởng.
Hỏi nhanh: Có tophi thì có được tự uống thuốc không?
Không nên tự kê đơn. Tophi gợi ý gánh nặng lắng đọng urat và cần đánh giá chỉ định, mục tiêu urat cùng nguy cơ thuốc.
Điều cần nhớ
Thông tin trong bài hỗ trợ hiểu bệnh, không thay thế chẩn đoán hoặc kê đơn cá nhân. Nếu có dấu hiệu nghi nhiễm khuẩn khớp, hãy khám khẩn cấp.
Tài liệu y khoa tham khảo
- NICE NG219. Gout: diagnosis and management (2022).
- American College of Rheumatology. Management of Gout (2020).
- EULAR. Updated recommendations for diagnosis of gout (2018, xuất bản 2019/2020).
- EULAR. Imaging in crystal-induced arthropathies (2023, xuất bản 2024).
- Janssens và cộng sự. Quy tắc 7 yếu tố gợi ý gout khi viêm một khớp cấp (2010).
Hướng dẫn có phạm vi khác nhau; quyết định điều trị phải dựa trên bệnh sử, khám, bệnh kèm, xét nghiệm và đánh giá bác sĩ. Tài liệu tổng hợp đến 19/10/2026, cần kiểm tra bản cập nhật trước khi xuất bản.